۱۴۰۰-۰۹-۱۳ شمسی 04-12-2021 میلادی ساعت :

احمدی‌نژاد، روحانی، تحریم و سقوط اقتصادی (۱۳۸۸ تا ۱۳۹۶)

 

فرصتی که با هدر دادن درآمدهای بالای نفتی در دوره محمود احمدی‌نژاد از بین رفت، در دو دوره ریاست‌جمهوری حسن روحانی نیز ادامه یافت. اگرچه با «امضای برجام» اندک امیدی به رونق اقتصادی شکل گرفت، با روی کار آمدن دولت ترامپ در ایالات‌متحده و ادامه لجبازی‌های سیاسی علی خامنه‌ای، جمهوری اسلامی ایران به لبه پرتگاه «اقتصاد مقاومتی» رسید.

آمار بیکاران در این دوره حتی با دستکاری‌های فراوان به بالای ۱۴ درصد رسید.

در یک دوره ۱۰ ساله هزینه خانوارهای ایرانی ۲۲ برابر شد و نرخ تورم به ۴۱ درصد رسید. یک‌سوم روستاییان در فقر به سر می‌بردند و سرعت رشد خط فقر در این مدت بیش از ۲۷ برابر شد. به گفته رئیس وقت کمیته امداد، در سال ۱۳۹۰ پنج میلیون نفر از نیازمندان ایرانی برای گذران زندگی به خدمات کمیته امداد وابسته بودند.

خیزش‌های مردمی، مهاجران آبان (۱۳۹۶ تا ۱۴۰۰)

بر اساس بررسی‌های مرکز پژوهش‌های مجلس، خط فقر خانوار‌های چهار نفره در شهر تهران، از ۲.۵ میلیون تومان در سال ۹۸ به ۴.۵ میلیون تومان در سال ۹۹ رسید؛ یعنی ۸۰ درصد افزایش یافت و ۱۵ میلیون نفر زیر خط فقر رفتند.شرایط سخت اقتصادی نه تنها گزینه مهاجرت را از ذهن بسیاری از ایرانیان پاک کرد بلکه دیگر سفر هم به رویایی دست‌نیافتنی تبدیل شد. در این میان، در کنار پناهجویان سیاسی عقیدتی، اقلیت‌های مذهبی و جنسی، دو گروه جدید به صف آن‌هایی که ایران را برخلاف میل باطنی ترک می‌کردند اضافه شد: مخالفان مهاجرت و معترضان خیابانی.

در میان کسانی که با وجود بالا رفتن افسارگسیخته قیمت ارزهای خارجی و محدودیت‌های سفر هنوز می‌توانستند با ویزای کاری یا دانشجویی ایران را ترک کنند، دسته‌ای هم بودند که در سال‌های قبل با وجود داشتن امکان مهاجرت، در ایران مانده بودند. افرادی که شرایط عاطفی، خانوادگی، بیماری یا تعلقات دیگری آن‌ها را با تمام شرایط سخت اقتصادی باز هم به ماندن در ایران راضی کرده بود. دسته دیگر مهاجران اجباری بودند که اغلب تنها می‌توانستند خود را به کشورهای همسایه مانند ترکیه برسانند؛ شهروندانی عادی که در خیزش‌های اعتراضی دی‌ماه ۹۶ و آبان ۹۸ در خطر دستگیری بودند.

این دسته جدید از پناهجویان اغلب هیچ‌ سابقه فعالیت سیاسی نداشتند. در دهه ۲۰ عمر خود بودند و توان مالی محدودی داشتند. این افراد با تغییر قوانین پناهجویی در ترکیه با دشواری‌های فراوانی روبه‌رو شدند. در برخی موارد، ترکیه با وجود خطر زندان‌های طولانی‌مدت و اعدام آن‌ها را به ایران بازگرداند. دسته دیگری در مرز کشورهای دیگر با قول‌های بی‌اساس قاچاقچیان به دام افتادند و تعدادی دیگری در کشور ترکیه بدون آینده معلوم رها شدند.
مقصد مهاجران این دوره از کشورهای اروپایی به ترکیه تغییر کرده است. با اینکه در حال حاضر پناهجویانی نزدیک به یک دهه در این کشور بلاتکلیف مانده‌اند، هر روز به تعداد این افراد اضافه می‌شود. از طرفی امکان دارد دولت ترکیه علاوه بر ایجاد دیوار مرزی که در حال ساخت آن است، در سیاست روادید بین دو کشور نیز تجدیدنظر کند و آینده این افراد از آنچه اکنون است هم سخت‌تر شود.

(سارا باقری)