۱۴۰۰-۰۹-۰۹ شمسی 30-11-2021 میلادی ساعت :

مهاجران آبان بی‌پناه‌ترین مهاجران در تاریخ ۱۰۰ سال اخیر در ایران

۱️⃣

 

ناشناس بودن و نداشتن چتر حمایتی مطبوعاتی و رسانه‌ای باعث می‌شود که این گروه نسبت به دیگر گروه‌های پناهجو در معرض خطر بیشتری باشند

مهاجران ایرانی جامعه‌ای ناهمگون، پراکنده و با عقاید متفاوت بر سر یک موضوع اشتراک نظر دارند: «مهاجر» تعریف کاملی از موقعیت آن‌ها نیست.
تخمین زده می‌شود بین دو تا سه میلیون ایرانی مهاجر در خارج از مرزهای ایران اقامت دارند. اگرچه بر سر تعداد این افراد توافق جمعی وجود ندارد و از جامعه ایرانیان خارج از کشور آمارهای دقیقی در دست نیست، نکته‌ای که اغلب این افراد و همچنین پژوهشگران علوم اجتماعی درباره آن هم‌نظرند، این است که کلمه «مهاجر» برای تعریف این گروه ناهمگون به‌اندازه کافی دقیق نیست.
مانند هر مفهوم مدرن دیگر در دو قرن اخیر، تعریف «مهاجرت» نیز با چالش‌های فراوانی روبه‌رو بوده است. در حال حاضر این کلمه تنها در حالت کلی می‌تواند نشان‌دهنده تغییر کوتاه یا طولانی محل زندگی باشد؛ بدون آنکه بر علت آن تغییر مکان دلالتی داشته باشد.
در تاریخ ۱۰۰ سال اخیر مهاجرت‌های اجباری در ایران، «مهاجران آبان» بی‌پناه‌ترین‌اند. اقلیت‌های جنسی و مذهبی هر کدام در سال‌های گذشته با ارتباط مستمر با نهادهای حقوق بشری توانسته‌اند سازوکار حمایتی درون‌گروهی خود را بسازند. پناهجویان سیاسی می‌توانند از حمایت معنوی همفکران خود که زودتر از ایران خارج‌ شده‌اند، بهره‌مند شوند. سایر گروه‌ها نظیر خبرنگاران، هنرمندان، فعالان کارگری و نویسندگان بنا به سابقه شغلی و فعالیت صنفی می‌توانند به‌نوعی از کمک‌های دیگر هم‌گروه‌های خود استفاده کنند اما «مهاجران آبان» که اغلب تنها به دلیل حضور در اعتراض‌های خیابانی و هراس از دستگیری به ترک سریع ایران مجبور شده‌اند، در روند پناهجویی با مجموعه‌ای از مشکلات درگیر می‌شوند که دلیل آن ناآگاهی از به فرآیندی است که بدون برنامه‌ریزی قبلی در آن گرفتار شده‌اند.
ناشناس بودن و نداشتن چتر حمایتی مطبوعاتی و رسانه‌ای باعث می‌شود که این گروه نسبت به دیگر گروه‌های پناهجو در معرض خطر بیشتری باشند.
برای آنکه مقایسه‌ای آگاهانه میان موج‌های مختلف مهاجرت ایرانیان به خارج از کشور داشته باشیم، باید یک قرن به عقب بازگردیم.
دولت، مرز و گذرنامه
مفهوم جدید «دولت سیاسی» و «مرزهای جغرافیایی» باعث شد رفت‌وآمد و سفر در کره زمین به ارائه اسناد شناسایی، اجازه سفر و اجازه اقامت منوط شود. آنچه در قرن بیستم تکامل یافت و امروزه به نام کارت‌شناسایی، گواهی ملیت، گذرنامه و ویزا می‌شناسیم.

پهلوی اول
در این دوره با چندین نوع مهاجرت روبه‌روییم که تا امروز هم ادامه دارد. تغییر داوطلبانه مکان زندگی به دلایلی نظیر تحصیل، ازدواج، تجارت یا اهداف مذهبی.
عمده مهاجران این دوره دانشجویان بورسیه، تجار سنتی، افرادی با سابقه خانوادگی در کشورهای آسیای میانه یا کشورهای حاشیه خلیج‌فارس و مسافران مذهبی به عتبات عالیات به قصد «مجاورت مذهبی» بودند.
تعداد دانشجویان ایرانی در خارج از ایران نیز به دلیل بهبود اوضاع اقتصادی، آسان شدن سفر و تشویق دولت به تحصیل و اعطای بورسیه‌های دولتی بسیار افزایش داشت. با وجود این، در این سال‌ها هنوز مهاجرت‌های داوطلبانه بخش بیشتری از این «بیرون‌رفتگان» را نمایندگی می‌کردند.